เที่ยวอนุรักษ์

ประเพณีเดือนยี่เป็ง

การทำผางประทีป ที่บ้านน้ำต้น ซอย 1 เทศบาลตำบลแม่วาง อ.แม่วาง จ.เชียงใหม่

ในอดีตเมื่อถึงเดือนยี่ ซึ่งตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือนพฤศจิกายน ของทุกปี  ณ เมืองเชียงใหม่ จะสว่างไสวไปด้วย “โคมยี่เป็ง” และ”ผางประทีป” บ้านเรือน และวัดวาอารามสะอาดหมดจด งดงามด้วย “ซุ้มประตูป่า”  ในสายน้ำปิงดารดาษไปด้วยเปลวประทีปอันเกิดจาก กระทงกาบกล้วย และ สะเปา ผู้คนในเมืองเชียงใหม่ล้วนเบิกบาน เปี่ยมไปด้วยความสุขจากศรัทธาในพระพุทธศาสนา

คุณยายกำลังปั่นด้าย เพื่อทำเป็นไส้เทียนในผางประทีป ที่บ้านน้ำต้น ซอย 1 เทศบาลตำบลแม่วาง อ.แม่วาง จ.เชียงใหม่

แต่ต่อมา ภาพเหล่านี้ค่อยๆ เลือนลางจางหายไป

จำลองบรรยากาศล้านนาในอดีต

ผางประทีป

ประตูป่า และศาลาเอนกประสงค์ในบรรยากาศล้านนา

มาถึงวันนี้ชาวเชียงใหม่ได้ร่วมใจกันฟื้นฟู และอนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณี  เพื่อนำเสน่ห์ของช่วงวันคืนแห่งสีสันจากโคมยี่เป็ง กลับสู่เมืองอีกครั้ง “ประเพณีเดือนยี่เป็ง” จึงเป็นจุดเริ่มต้นของแรงบันดาลใจในการสืบสานวัฒนธรรมล้านนานี้ต่อไป...

มีโคมไฟของ www.sanook.com ด้วยนะ

ชาวเชียงใหม่พร้อมใจกัน ทำความสะอาดเมือง ตกแต่งเมือง ถนนสายหลักทุกสาย ย่านการค้าทุกย่าน ชุมชนทุกชุมชน บ้านเรือนทุกหลัง  ด้วยโคมยี่เป็ง ผางประทีปให้สวยงามพร้อมรับประเพณียี่เป็ง เปิด“กาดหมั้ว คัวดา ยี่เป็ง” ร้านค้าจำหน่ายวัสดุสำหรับตกแต่งซุ้มประตูป่า ผางประทีป โคมยี่เป็ง เพื่อสร้างบรรยากาศและแรงจูงใจให้ขาวเชียงใหม่มีส่วนร่วมในประเพณียี่เป็ง

น้องสาวชาวล้านนา ขายน้ำสมุนไพรสดๆ

ครั้นเมื่อถึงวันประเพณียี่เป็ง ชาวเชียงใหม่ต่างนำโคมยี่เป็งเทิดพระเกียรติมาประดับ เพื่อถวายพระพรพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ณ“ข่วงโคมยี่เป็ง เทิดพระเกียรติ 80 พรรษามหาราชัน”

ตลาดจำลอง บรรยากาศของเมืองเชียงใหม่ในสมัยก่อน

ผางประทีป จุดเรียงไว้ตามหน้าบ้านหรือตามรั้วเท่ากับอายุของคนในบ้าน

สนุกสนาน ด้วยการแสดงบนเวที “คีตล้านนา... ประชามหาปิติ” ชื่นชมความงดงาม และน่ารักกับ “การประกวดเทพี่ยี่เป็งและหนูน้อยยี่เป็ง” ชมความงดงามของวัดวาอารามที่ตกแต่งด้วย “ซุ้มประตูป่า” ศรัทธากับการฟังเทศน์ฟังธรรม เวสสันดรชาดก ทั้ง 13 กัณฑ์ ร่วมลอย “กระทงสายล้านนา” บูชาพระแม่คงคา “ปล่อยโคมลอย” เพื่อบูชาพระเกตุแก้วจุฬามณี ประทับใจกับความยิ่งใหญ่ของ “ขบวนโคมยี่เป็ง” “ขบวนกระทงเล็ก” “ขบวนกระทงใหญ่” ทั้งหมดเหล่านี้คือ “ประเพณีเดือนยี่เป็ง” ที่เป็นเสน่ห์ของชาวเชียงใหม่ และเมืองเชียงใหม่

งานฝีมือของน้องๆ ชาวล้านนา    ประเพณีเดือนยี่เป็ง เกิดขึ้นในเดือนยี่ของชาวไทยล้านนา ซึ่งตรงกับเดือนพฤศจิกายนขึ้น15 ค่ำ โดยก่อนจะถึงวันยี่เป็ง 2-3 วัน ชาวไทยล้านนาจะจัดทำความสะอาดบ้าน วัดวาอาราม ถนน เพื่อเตรียมเฉลิมฉลองประเพณียี่เป็ง     โคมยี่เป็ง      หลังจากนั้นก็จะนำก้านมะพร้าว ต้นกล้วย ต้นอ้อย ดอกไม้มาช่วยกันทำซุ้มประตูหน้าบ้าน และประตูวัด เรียกว่า “ประตูป่า” โดยมีความเชื่อว่าพระเวสสันดรจะเข้ามาในวัด และบ้านของตนเพื่อความเป็นสิริมงคลและชาวล้านนา นางรำ กับ โคมยี่เป็ง      ครั้นเมื่อถึงตอนเช้าวันยี่เป็ง ก็จะมีการทำบุญด้วยการนำข้าวปลามาถวายพระสงฆ์ เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษผู้ล่วงลับไปแล้ว เรียกว่า “ตานขันข้าว” นำก้านมะพร้าว ต้นกล้วย ต้นอ้อย ดอกไม้มาช่วยกันทำซุ้มประตูหน้าบ้าน และประตูวัด เรียกว่า “ประตูป่า” โดยมีความเชื่อว่าพระเวสสันดรจะเข้ามาในวัด และบ้านของตนเพื่อความเป็นสิริมงคลและชาวล้านนา      จัดเทศน์มหาชาติโดยกัณฑ์ที่นิยมเทศน์ในช่วงเดือนยี่นี้คือเวสสันดรชดกพร้อมกับนิมนต์พระธรรมถึกที่มีชื่อเสียงมาเทศนา เรียกว่า “ตั้งธรรมหลวง” นางรำสาวสวยมากๆ       จัดพิธี “ตั้งธรรมหลวง” โดยตกแต่งพระอุโบสถให้เป็นป่าเพื่อเทศน์มหาชาติโดยกัณฑ์ที่นิยมเทศน์ในช่วงเดือนยี่นี้คือ “เวสสันดรชาดก” มีทั้งหมด 13 กัณฑ์ เทศน์ทั้งวันทั้งคืน นางรำสาวสวยมากๆ      พอพลบค่ำก็จะนำกระถางเทียนหรือขี้ผึ้งเรียกว่า “ผางประทีป” จุดเรียงไว้ตามหน้าบ้านหรือตามรั้วเท่ากับอายุของคนในบ้าน พร้อมกับประดับโคมรูปลักษณ์ต่างๆ อาทิ โคมแขวน โคมกระต่าย โคมหมุน สาวน้อยลอยโคมไฟ       การจุดโคมลอยก็เป็น กิจกรรมอีกหนึ่งอย่างที่นิยมเล่นกันในงานประเพณีเดือนยี่เป็ง โดยโคมลอยที่ปล่อยในตอนกลางวันทำด้วยกระดาษสีและมักจะนำเงิน สิ่งของ เพื่อเป็นรางวัลกับผู้ที่เก็บโคมนั้นได้ เรียกว่า “ว่าว” ส่วน “โคมไฟ” จะจุดในตอนกลางคืน ตามตำนานกล่าวว่าเพื่อบูชาพระเกตุแก้วจุฬามณี สะเปา บรรจุดอกไม้ ธูปเทียน ข้าวสารอาหารแห้ง ลอยไปตามแม่น้ำ ไม่ก็เตรียมเป็นกระทงลอยเพื่อขอขมาและบูชาแม่พระคงคา      และยามค่ำคืนก็จัดเตรียม “สะเปา” บรรจุดอกไม้ ธูปเทียน ข้าวสารอาหารแห้ง ลอยไปตามแม่น้ำ ไม่ก็เตรียมเป็นกระทงลอยเพื่อขอขมาและบูชาแม่พระคงคา “โคมไฟ” จะจุดในตอนกลางคืน ตามตำนานกล่าวว่าเพื่อบูชาพระเกตุแก้วจุฬามณี      สำหรับปี 2550 เป็นแห่งการเฉลิมฉลอง เนื่องในวโรกาสปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษาครบ 80 พรรษา ประเพณีเดือน ยี่เป็ง ของชาวล้านนา  นับเป็นอีกวาระหนึ่งที่จะร่วมกันจัดงานเพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษามหาราชันของชาวเชียงใหม่

การเตรียมงาน

09 พ.ย. 2550        ชาวเชียงใหม่ร่วมกันทำความสะอาดเมืองเชียงใหม่เพื่อประเพณีเดือนยี่เป็ง
                               โดยการร่วมมือของภาคประชาชน ภาคธุรกิจเอกชน ภาครัฐฯ
10 พ.ย. 2550        ระดมสื่อทุกประเภท เพื่อประชาสัมพันธ์งานประเพณีเดือนยี่เป็ง2550
12-16 พ.ย. 2550   ตกแต่งประดับประดาเมือง ด้วยโคมยี่เป็ง, ตุง, ประติมากรรมลอยน้ำให้ทั่วทั้งเมือง
12–18 พ.ย. 2550 จัดประกวดตกแต่งถนนสวย ด้วยซุ้มประตูป่า, โคมยี่เป็ง, โดยมีชาวบ้านแต่ละย่านถนน
                               ร่วมกันตกแต่งเพื่อประกวด ถนนที่เข้าประกวด ถ.ท่าแพ, ถ.สุเทพ, ถ.ห้วยแก้ว ,
                                ถ.เจริญประเทศ, ถ.เจริญเมือง, ถ.นิมมานเหมินทร์
17-25 พ.ย. 2550   เปิดกาดหมั้วคัวดา ยี่เป็ง จำหน่าย ต้นกล้วย,อ้อย,โคม, ตุง, ผางประทีป
                                เพื่อให้ประชาชนได้มีโอกาสหาวัสดุในการตกแต่งบ้านเรือน, กระทง, โคม เพื่อร่วม เฉลิมฉลอง 

ประเพณีเดือนยี่เป็ง 2550  จ.เชียงใหม่

22 พ.ย. 2550
- การประกวดกระทงฝีมือ
- การประกวดหนูน้อยยี่เป็ง รอบชิงชนะเลิศ
- ข่วงของกิ๋น บ้านเฮา
- ข่วงต๋ามฮีต โตยฮอยยี่เป็ง
- พิธีเปิด“ประเพณียี่เป็ง 2550”
- คีตล้านนา... ประชามหาปิติ
- ข่วงโคมยี่เป็ง เทิดพระเกียรติ 80 พรรษามหาราชัน

23 พ.ย. 2550
- การแข่งขันโคมลอย, โคมยักษ์
- การประกวดสะเปา, ตุง
- คีตล้านนา... ประชามหาปิติ
- การประกวดเทพียี่เป็ง รอบคัดเลือก
- ข่วงต๋ามฮีต โตยฮอย ยี่เป็ง
- ข่วงของกิ๋น บ้านเฮา
- ขบวนแห่โคมยี่เป็ง
- ข่วงโคมยี่เป็ง... เทิดพระเกียรติ 80 พรรษามหาราชัน
- นิทรรศการตำนานโคมยี่เป็ง
- ขบวนเรือประดับไฟ (ท.ท.ท.)
- การปล่อยกระทงสายเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา
- ประเพณีสืบฮีต สานฮอย ฮอมปอย ไหว้สาพระสิริมังคลายี่เป็ง
- การแสดงวัฒนธรรมชนเผ่า 6 ชนเผ่า, เขาวงกต
- ประเพณีตั้งธรรมหลวง และตานขันข้าว
- การแสดงละครเรื่อง นางมัทรี
- กิจกรรมอนุรักษ์สืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นประเพณีเดือนยี่เป็ง
- นิทรรศการผ้าพื้นเมือง,กวนข้าวทิพย์,เทศน์มหาชาติ - แข่งกอย ฮีตฮอย ยี่เป็ง

24 พ.ย. 2550
- การแข่งขันกีฬาทางน้ำ
- การแข่งขันประดิษฐ์โคมชนิดต่างๆ
- คีตล้านนา... ประชามหาปิติ
- การประกวดเทพียี่เป็ง รอบคัดเลือก
- ข่วงต๋ามฮีต โตยฮอย ยี่เป็ง
- ข่วงของกิ๋น บ้านเฮา
- ถนนหัตถกรรมพื้นบ้านล้านนา (ถนนวัวลาย)
- ข่วงโคมยี่เป็ง... เทิดพระเกียรติ 80 พรรษามหาราชัน
- นิทรรศการตำนานโคมยี่เป็ง
- ขบวนเรือประดับไฟ(ท.ท.ท.)
- การลอยกระทงสายเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา
- การแสดงพลุพื้นเมือง (บอกไฟ)
- การแสดงวัฒนธรรมชนเผ่า 6 ชนเผ่า, เขาวงกต
- ประเพณีตั้งธรรมหลวง และตานขันข้าว
- การแสดงละครเรื่อง นางมัทรี
- กิจกรรมอนุรักษ์สืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นประเพณีเดือนยี่เป็ง
- นิทรรศการผ้าพื้นเมือง,กวนข้าวทิพย์,เทศน์มหาชาติ
- แข่งกอย ฮีตฮอย ยี่เป็ง

25 พ.ย. 2550
- การแข่งขันกีฬาทางน้ำ
- การแข่งขันประดิษฐ์โคมชนิดต่างๆ
- คีตล้านนา... ประชามหาปิติ
- ข่วงต๋ามฮีต โตยฮอย ยี่เป็ง
- ข่วงของกิ๋น บ้านเฮา
- ถนนหัตถกรรมพื้นบ้านล้านนา (ถนนราชดำเนิน)
- ขบวนแห่กระทงใหญ่
- ข่วงโคมยี่เป็ง... เทิดพระเกียรติ 80 พรรษามหาราชัน
- นิทรรศการตำนานโคมยี่เป็ง
- ขบวนเรือประดับไฟ(ท.ท.ท.)
- การลอยกระทงสายเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา
- การแสดงพลุพื้นเมือง(บอกไฟ)
- การแสดงพลุเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา
- การแสดงวัฒนธรรมชนเผ่า 6 ชนเผ่า, เขาวงกต
- ประเพณีตั้งธรรมหลวง และตานขันข้าว
- การแสดงละครเรื่อง นางมัทรี
- กิจกรรมอนุรักษ์สืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นประเพณีเดือนยี่เป็ง
- นิทรรศการผ้าพื้นเมือง,กวนข้าวทิพย์,เทศน์มหาชาติ
- แข่งกอย ฮีตฮอย ยี่เป็ง

นุ บางบ่อ...เรียบเรียง / ภาพ
ออนไลน์เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2550