โฮมบุญ ประเพณีแห่งศรัทธาในวันออกพรรษาของชาวชัยภูมิ

โฮมบุญ ประเพณีแห่งศรัทธาในวันออกพรรษาของชาวชัยภูมิ

โฮมบุญ ประเพณีแห่งศรัทธาในวันออกพรรษาของชาวชัยภูมิ

เมื่อปลายฝนต้นหนาวที่ผ่านมา เป็นช่วงเวลาออกพรรษา หลายพื้นที่คงเต็มไปด้วยสีสันของงานประเพณี อ.หนองบัวแดง จ.ชัยภูมิ ก็เป็นหนึ่งในสีสันของงานประเพณีที่ไม่ค่อยมีใครรู้จัก ประเพณีโฮมบุญ แห่ต้นกระธูป ซึ่งจัดติดต่อกันมาจนถึงปีนี้ก็เข้าปีที่ 10 แล้ว

ประเพณีแห่กระธูปคืออะไร มีต้นกำเนิดอย่างไร มีรายละเอียดการจัดอย่างไร "นายรอบรู้" พาคุณไปเยือนถิ่นกำเนิด เพื่อเจาะลึกจากต้นสายสู่ปลายทางแห่งกระธูป พร้อมซึมซับแรงศรัทธาที่ฟุ้งกระจายอยู่ในดินแดนพุทธศาสนานามว่าชัยภูมิ

สัมผัสความศรัทธาผ่านประเพณีโฮมบุญวันออกพรรษา ที่บ้านหนองบัวแดง เมื่อพูดถึง "ประเพณีโฮมบุญ" หลายคนอาจจะไม่รู้จัก แต่สำหรับชาวอีสานโดยเฉพาะชาวชัยภูมิย่อมรู้ดีว่านี่คืองานประเพณีที่มีความสำคัญยิ่งในช่วงเทศกาลออกพรรษา การ "โฮม" หรือ "รวม" หมายถึงการรวมผลานิสงส์แห่งการทำบุญไว้ด้วยกันผ่านการแห่ต้นกระธูป ชาวบ้านเชื่อกันว่า "ต้นกระธูป" เป็นตัวแทนของ "ต้นหว้า" ซึ่งเป็นต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์แห่งชมพูทวีป มีกลิ่นหอมขจรขจาย การทำต้นกระธูปขึ้นเพื่อเลียนแบบต้นหว้าจึงมีความหมายสื่อถึงความร่มเย็นที่ฟุ้งกระจายไปยังทุกทิศทาง สร้างความปีติสุขและเบิกบานให้แก่สรรพสัตว์

การทำต้นกระธูปถือเป็นประเพณีแต่ดั้งเดิมของชาวอีสาน ต่อมาได้เริ่มสูญหายไปตามยุคสมัย จนกระทั่ง พ.ศ. 2532 ชาวบ้านหมู่บ้านราษฏร์ดำเนิน อ.หนองบัวแดง ได้เริ่มฟื้นฟูประเพณีดั้งเดิมของชาวอีสานขึ้นมาอีกครั้งโดยการจัดให้มีการทำต้นกระธูปเพื่อจุดเป็นพุทธบูชาและมีการจัดมหรสพก่อนวันออกพรรษา ในปี พ.ศ. 2545 อ.หนองบัวแดงได้ตระหนักถึงคุณค่าของประเพณีนี้จึงได้ส่งเสริมให้ชุมชนต่างๆในอำเภอร่วมกันจัดทำต้นกระธูป และนำออกมาแห่แหนในวันก่อนวันออกพรรษา เพื่อหวนคืนกลับไปสู่ประเพณีแต่ดั้งเดิมที่เคยปฏิบัติสืบต่อกันมาอีกครั้ง

ขั้นตอนการทำต้นกระธูปนั้น เริ่มจากการเอา "ใบอ้ม" และ "ใบเนียม" พืชพื้นบ้านซึ่งมีกลิ่นหอม มานึ่งแล้วตากให้แห้ง จากนั้นนำมาบดให้ละเอียด ผสมเข้ากับผงกาบมะพร้าว เมื่อได้ผงทั้งสามอย่างรวมกันจึงนำมามวนเข้ากับกระดาษเป็นแท่งยาวลักษณะเหมือนธูป ตกแต่งภายนอกเป็นลวดลายสวยงามต่างๆ ที่นิยมมากคือลายไทย โดยเฉพาะลายมัดหมี่ เมื่อได้ "ธูป" จำนวนมากแล้ว จึงนำธูปนั้นไปมัดเข้ากับ "ดาว" ซึ่งสานขึ้นจากใบลาน มัดห้อยกับคันไม้ไผ่ซึ่งคล้ายคันเบ็ด เมื่อมัดเข้ากันดีแล้วก็นำคันไม้ไผ่นั้นไปเสียบกับลำไม้ไผ่ความยาวราว 3-5 เมตรที่เจาะรูไว้แล้วอีกต่อหนึ่ง เป็นอันเสร็จสิ้นการทำต้นกระธูปในเบื้องต้น หลังจากนั้นแต่ละบ้านก็ตกแต่งต้นกระธูปของตนให้สวยงามตามใจชอบ แต่ส่วนใหญ่จะเน้นให้เป็นทรงฉัตร

 

เมื่อถึงวันออกพรรษา ก่อนนำไปแห่และจุดไฟบูชา จะมีการนำ "ลูกตูมกา" ซึ่งเป็นผลไม้ที่มีเปลือกแข็งและผลคล้ายส้มมาผ่าเป็น 2 ซีก มาวางหงาย ใส่น้ำมันพืชไว้ แล้วควั่นด้ายเป็นรูปตีนกา เพื่อบูชา "พญาเผือกกา" ตัวละครศักดิ์สิทธิ์ตามนิทานพื้นบ้านอีสาน และถือเป็นการจุดไฟเพื่อให้แสงสว่างใต้ต้นกระธูป

ปัจจุบัน งานบุญแห่ต้นกระธูปจะเริ่มตั้งแต่ช่วงเช้าของราววันขึ้น 13 ค่ำ เดือน 11 เริ่มด้วยการทำบุญตักบาตร หลังจากนั้นจึงจะนำต้นกระธูปแห่รอบตลาดในเขตเทศบาลตำบลหนองบัวแดง แล้วนำไปตั้งสมโภชน์ที่วัดบ้านราษฏร์ดำเนิน ในช่วงกลางคืนจะมีการแสดงและการละเล่นของชาวบ้าน จากนั้นจึงจะจุดต้นกระธูปบูชาในวันขึ้น 14 ค่ำ และ 15 ค่ำ เป็นอันสิ้นสุดพิธี

"ตีคลีไฟ" แห่งเดียวในประเทศไทย การละเล่นรับเทศกาลออกพรรษา

สัมผัสความศรัทธาของชาวหนองบัวแดงกันเต็มอิ่มแล้ว ที่ จ.ชัยภูมิในช่วงออกพรรษา ยังมีประเพณีน่าสนใจอีกอย่างนั่นคือการละเล่น "ตีคลีไฟ" ซึ่งเป็นการละเล่นพื้นบ้านที่เล่นสืบต่อกันมานานกว่าหกสิบปีของชาวบ้านหนองเขื่อง ต.กุดตุ้ม อ.เมือง จนถือได้ว่านี่คือการละเล่นประจำเทศกาลออกพรรษาที่ชาวบ้านทุกคนตั้งหน้าตั้งตารอ

 

การละเล่นตีคลีไฟนี้เดิมชาวบ้านเรียกกันว่า "คลีโหลน" คำว่า "โหลน" มาจากคำว่า "โล้น" อันหมายถึงเป็นการตีคลีแบบโล้นๆ เปล่าเปลือย ไม่ได้มีอุปกรณ์การเล่นมากนัก การแข่งขันในยุคแรกเป็นการตีคลีไกล ใครตีไปได้ไกลกว่าถือว่าเป็นผู้ชนะ ส่วนการตีคลีไฟนั้นว่ากันว่าเริ่มขึ้นราวปี พ.ศ. 2489 เมื่อชาวบ้านในหมู่บ้านต้องเดินทางไกลไปอาบน้ำยังท่าน้ำในตอนเย็น หลังจากอาบน้ำเสร็จจึงคิดการละเล่นตีคลีมาเล่นกันสนุกๆเพื่อเป็นการคลายหนาว โดยมีการก่อกองไฟให้ความอบอุ่นไว้ใกล้ๆ จนวันหนึ่งลูกคลีที่ตีเล่นกลิ้งเข้าไปในกองไฟ ชาวบ้านเห็นว่าเป็นการละเล่นที่เข้าที เพราะทั้งให้ความอบอุ่นแก่ร่างกายและช่วยให้มองเห็นลูกคลีได้ชัดเจนในความมืด จึงเริ่มเล่นคลีไฟอย่างแพร่หลายกันมาตั้งแต่บัดนั้น

การตีคลีไฟนอกจากจะเป็นการละเล่นท้องถิ่นแล้ว ยังถือเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นในการหาวิธีคลายหนาวในช่วงฤดูหนาวได้เป็นอย่างดี ในช่วงค่ำ ชาวบ้านจะออกมารวมตัวกันที่ลานบ้าน ผู้หญิงจะเป็นผู้เผาลูกคลีไฟให้ และผู้ชายก็จะนำลูกคลีไฟเหล่านั้นมาตีเล่นกันเป็นที่สนุกสนาน

ปัจจุบันการละเล่นคลีไฟไม่แพร่หลายเท่าในอดีต แต่ก็ยังคงมีการอนุรักษ์การละเล่นนี้เอาไว้ โดยในช่วงออกพรรษา ชาวบ้านในหมู่บ้านหนองเขื่องจะมารวมตัวกันและเล่นคลีไฟ วิธีการเล่นยังคงวิธีดั้งเดิมเอาไว้เกือบทั้งหมด โดยจะแบ่งกลุ่มคนเล่นออกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มละ 7 หรือ 11 คนตามความเหมาะสม จากนั้นนำลูกไม้นุ่น เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 10-15 ซม. มาเผาไฟให้ร้อน แล้วเริ่มเล่นเกมโดยผู้เล่นแต่ละคนจะมีเหง้าไม้ไผ่ของตัวเองไว้สำหรับตีลูกคลีไฟ เหง้าไม้ไผ่นี้มีความยาวประมาณ 1 เมตร อาจจะทำจากไม้นุ่น ไม้งิ้ว หรือไม้ทองหลางก็ได้ เพราะมีน้ำหนักเบา จากนั้นเริ่มเล่นแข่งขันกันตีลูกไฟให้เข้าประตูของตนเอง กติกาสำคัญคือจะใช้อวัยวะส่วนหนึ่งส่วนใดของร่างกายเล่นไม่ได้ ต้องใช้เหง้าไม้เท่านั้น

แม้ว่าปัจจุบันสภาพสังคมจะเปลี่ยนไป แต่การตีคลีไฟก็ยังคงเป็นการละเล่นที่ให้ความสนุกสนานและความบันเทิงแก่คนในหมู่บ้านหนองเขื่องอยู่เหมือนเดิมไม่เปลี่ยน ออกพรรษานี้ หากได้มาเยือนถิ่นชัยภูมิ หนึ่งในจุดหมายปลายทางที่ไม่ควรพลาดจึงอยู่ที่บ้านหนองเขื่อง ต.กุดตุ้ม มาสัมผัสและเรียนรู้ประเพณีพื้นบ้านที่อยู่คู่ชุมชนมาเนิ่นนานอย่างการ "ตีคลีไฟ"

"ไม่ควรพลาด" แห่งชัยภูมิ

นอกจากวิถีวัฒนธรรมอันล้ำค่า ชัยภูมิยังเป็นจังหวัดที่รุ่มรวยด้วยสถานที่ท่องเที่ยวทั้งเชิงธรรมชาติและวัฒนธรรม "นายรอบรู้" ชวนคุณไปสัมผัสสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญที่ "ไม่ควรพลาด" ด้วยประการทั้งปวง ดังนี้

มอหินขาว

สถานที่ท่องเที่ยวภายในเขตอุทยานแห่งชาติภูแลนคา อ. เมืองชัยภูมิ เป็นกลุ่มแท่งหินสีขาวขนาดใหญ่ที่เรียงตัวกระจัดกระจายกันอยู่ภายในบริเวณทุ่งกว้างในเนินเขา แท่งหินเหล่านี้อายุประมาณ 175-195 ล้านปี เกิดจากการตกตะกอนของชั้นดินและชั้นหิน ผุพังแตกหักไปตามวันเวลาจนกลายเป็นรูปร่างแปลกตาอย่างที่เห็น นอกจากแท่งหินใหญ่ 5 แท่งความสูงราว 12 เมตรที่จะปรากฏแก่สายตาก่อนเมื่อเดินทางมาถึง ลึกเข้าไปภายในบริเวณยังปรากฏหินขนาดยักษ์รูปร่างแปลกตาอีกมากมาย เหมาะสำหรับจินตนาการเป็นรูปร่างหรือเรื่องราวต่างๆเพื่อความสนุกสนาน

ภายในบริเวณยังมีจุดชมทิวทัศน์ผาหัวนาค เป็นพื้นที่กว้างที่มีหินน้อยใหญ่กระจายตัวอยู่ทั่วไปและมีทางลาดเอียงขึ้นไปเรียกว่าผาหัวนาค เหมาะสำหรับขึ้นไปชมทิวทัศน์กว้างไกลของเมืองชัยภูมิ หากมาในฤดูฝน นอกจากจะได้พบความยิ่งใหญ่อลังการของกลุ่มหิน ยังจะได้ชมดอกไม้ป่าหายากอีกหลายชนิดที่จะขึ้นแซมทุ่งหญ้าในเนินมอหิวขาว ประดับประดาให้ภาพหินในทุ่งหญ้าดูงดงามน่าชมมากยิ่งขึ้นอีกหลายเท่าตัว

พระมหาธาตุรัชมงคลเจดีย์สิริชัยภูมิ อ.แก่งคร้อ

พระมหาเจดีย์ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ รูปแบบปราสาทเป็นแบบเรือนยอด ประดิษฐานพระพุทธรูปยืนแบบล้านช้างปางห้ามสมุทรทั้งสี่ทิศ ส่วนยอดองค์พระเจดีย์หุ้มด้วยแผ่นทองสำริดปิดทองคำเปลวตามแบบล้านนา เรียกได้ว่าเป็นการสร้างพระมหาเจดีย์แบบโบราณที่มีการผสมผสานระหว่างศิลปะล้านนาและล้านช้างได้อย่างงดงามลงตัว

พระมหาธาตุรัชมงคลเจดีย์สิริชัยภูมิประดิษฐานอยู่บนเขาช่องลม ณ อรุณธรรมสถาน บ้านภูสองชั้น อ.แก่งคร้อ ในพื้นที่ตั้งพระมหาธาตุเจดีย์นี้นอกจากเป็นสถานที่แห่งความศักดิ์สิทธิ์และสถานที่สงบร่มรื่นสำหรับปฏิบัติธรรมแล้ว ยังถือเป็นจุดชมทิวทัศน์ที่งดงาม มองเห็นเทือกเขาภูแลนคาได้ 360 องศา รวมทั้งสัมผัสทิวทัศน์ในมุมสูงของเมืองชัยภูมิได้ไกลสุดลูกหูลูกตาด้วย

เรื่องและภาพ: ปฐวี พรหมเสน

(คลิกที่ภาพ เพื่อชมภาพขนาดใหญ่)

อัพเดตสถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจ เช่น เกาะล้าน เชียงใหม่ สวนผึ้ง หัวหิน เกาะเสม็ด
แวะชมแหล่งท่องเที่ยว เกาะช้าง เชียงคาน ภูเก็ต เขาใหญ่ และ ปาย

ร่วมเป็นแฟนเพจเรา บน Facebook.. ได้ที่นี่เลย!!

ร้อนนักใช่ไหม? ไปเที่ยวเมืองหิมะกันเถอะ 5 เมืองหิมะสุด "Cool" ในไทย

ร้อนนักใช่ไหม? ไปเที่ยวเมืองหิมะกันเถอะ 5 เมืองหิมะสุด "Cool" ในไทย

เด็กบ้านนอกเข้ากรุง ชมบอลไทย - ซาอุดิอาระเบีย ณ ราชมังคลากีฬาสถาน

เด็กบ้านนอกเข้ากรุง ชมบอลไทย - ซาอุดิอาระเบีย ณ ราชมังคลากีฬาสถาน

5 วัดงาม!! ทำบุญเสริมโชค ต้อนรับปีใหม่ไทย

5 วัดงาม!! ทำบุญเสริมโชค ต้อนรับปีใหม่ไทย

เสน่ห์ชุมชนไทยไม่ไปไม่รู้ "นอนบ้านดิน ถิ่นชิมชา ชุมชนจีนยูนนาน" บ้านรักไทย จ.แม่ฮ่องสอน

เสน่ห์ชุมชนไทยไม่ไปไม่รู้ "นอนบ้านดิน ถิ่นชิมชา ชุมชนจีนยูนนาน" บ้านรักไทย จ.แม่ฮ่องสอน

ตะลุยเมืองเก่าภูเก็ต ย่านชิโนโปรตุกีสสุด Classic!!!

ตะลุยเมืองเก่าภูเก็ต ย่านชิโนโปรตุกีสสุด Classic!!!

พาใจไปพัก สวรรค์บนพื้นน้ำ ที่ "หมู่เกาะสิมิลัน"

พาใจไปพัก สวรรค์บนพื้นน้ำ ที่ "หมู่เกาะสิมิลัน"

Losin Island สิ่งมหัศจรรย์แห่งโลกใต้ทะเล

Losin Island สิ่งมหัศจรรย์แห่งโลกใต้ทะเล

Unseen Thailand!! พาชมเครื่องบิน Landing เหนือชายหาดไม้ขาว จ.ภูเก็ต

Unseen Thailand!! พาชมเครื่องบิน Landing เหนือชายหาดไม้ขาว จ.ภูเก็ต

พาลุย 8 สตรีทมาร์เก็ตเมืองกรุง บรรยากาศน่าไป โดนใจวัยรุ่น!!

พาลุย 8 สตรีทมาร์เก็ตเมืองกรุง บรรยากาศน่าไป โดนใจวัยรุ่น!!

หอคำหลวงที่เที่ยวสุดฮิต โลเคชั่นถ่ายทำเพลิงพระนางปิดให้เข้าชมชั่วคราว!!

หอคำหลวงที่เที่ยวสุดฮิต โลเคชั่นถ่ายทำเพลิงพระนางปิดให้เข้าชมชั่วคราว!!

เสน่ห์ชุมชนไทยไม่ไปไม่รู้ "ปั่นชมวิถีชีวิต พื้นที่กระเพาะหมูสีเขียว"  ชุมชนบางน้ำผึ้ง จ.สมุทรปราการ

เสน่ห์ชุมชนไทยไม่ไปไม่รู้ "ปั่นชมวิถีชีวิต พื้นที่กระเพาะหมูสีเขียว" ชุมชนบางน้ำผึ้ง จ.สมุทรปราการ

ปรับปรุงแล้ว รถไฟไทยโดยสารชั้น 3 พร้อมต้อนรับสงกรานต์

ปรับปรุงแล้ว รถไฟไทยโดยสารชั้น 3 พร้อมต้อนรับสงกรานต์

ยิ่งใหญ่! “ช้าง – บุรีรัมย์ มิดไนท์ สงกรานต์” จัดเต็มความมันส์เต็มรูปแบบ 13-14 เมษายนนี้

ยิ่งใหญ่! “ช้าง – บุรีรัมย์ มิดไนท์ สงกรานต์” จัดเต็มความมันส์เต็มรูปแบบ 13-14 เมษายนนี้

เสน่ห์ชุมชนไทยไม่ไปไม่รู้ "พระเมตตาสร้างอาชีพ ศูนย์ศิลปาชีพเซรามิกเลื่องชื่อ" บ้านกุดนาขาม จ.สกลนคร

เสน่ห์ชุมชนไทยไม่ไปไม่รู้ "พระเมตตาสร้างอาชีพ ศูนย์ศิลปาชีพเซรามิกเลื่องชื่อ" บ้านกุดนาขาม จ.สกลนคร

5 ที่หมายมหัศจรรย์ กับการท่องเที่ยวโดยรถไฟ

5 ที่หมายมหัศจรรย์ กับการท่องเที่ยวโดยรถไฟ

"บุโหลน" เกาะลึกลับแห่งทะเลอันดามัน! คนไทยน้อยคนนักที่จะรู้จัก

"บุโหลน" เกาะลึกลับแห่งทะเลอันดามัน! คนไทยน้อยคนนักที่จะรู้จัก

สืบทอดวัฒนธรรมไทย สกลนครจัดงานยิ่งใหญ่ "ผู้ไทโลก"

สืบทอดวัฒนธรรมไทย สกลนครจัดงานยิ่งใหญ่ "ผู้ไทโลก"

10 สวนน้ำใกล้กรุงเทพ ไปคลายร้อนต้อนรับสงกรานต์กันเถอะ!!!

10 สวนน้ำใกล้กรุงเทพ ไปคลายร้อนต้อนรับสงกรานต์กันเถอะ!!!

เสน่ห์ชุมชนไทยไม่ไปไม่รู้ "ผ้าโบราณหลักล้าน วัฒนธรรมที่ยังคงสืบสาน" ชุมชนไทยวน จ.สระบุรี

เสน่ห์ชุมชนไทยไม่ไปไม่รู้ "ผ้าโบราณหลักล้าน วัฒนธรรมที่ยังคงสืบสาน" ชุมชนไทยวน จ.สระบุรี

เส้นทางใหม่ที่ไวกว่า! พัทยา - หัวหิน

เส้นทางใหม่ที่ไวกว่า! พัทยา - หัวหิน

ส่งอีเมล์ให้เพื่อน

ส่งให้เพื่อนหลายคนใส่ “,” (ส่งพร้อมกันมากสุด 50 อีเมล์)

ส่งอีเมล์